Europa's ontbrekende werknemers: wie staat buiten de EU-arbeidsmarkt
Het meetprobleem
De officiële werkloosheidscijfers van Europa laten slechts een deel van de uitsluiting op de arbeidsmarkt zien. De ILO-definitie van werkloosheid — niet werkend, actief op zoek naar werk en onmiddellijk beschikbaar — laat veel mensen buiten beschouwing die wel willen werken maar niet zoeken, en nog veel meer mensen die om gezondheids- of handicapredenen buiten de arbeidsmarkt staan.
Eurostat publiceert verschillende reeksen die, samen bekeken, een breder beeld geven:
| Categorie | EU-27 (2024 tenzij anders vermeld) |
|---|---|
| Werklozen (ILO-definitie, 15–74 jaar; Eurostat une_rt_a) | 13,1 miljoen |
| Beschikbaar om te werken maar niet zoekend (15–74 jaar; Eurostat lfsi_sup_a) | 6,2 miljoen |
| NEET (15–29, niet in werk, onderwijs of opleiding; Eurostat lfsi_neet_a) | 8,0 miljoen (11,1%) |
| Ontvangers van een arbeidsongeschiktheidsuitkering (alle leeftijden, 2023; Eurostat spr_pns_ben) | 12,6 miljoen |
Alle cijfers in deze tabel zijn afkomstig uit gepubliceerde Eurostat-reeksen (une_rt_a, lfsi_sup_a, lfsi_neet_a, spr_pns_ben). De groepen overlappen elkaar en bestrijken verschillende leeftijdscategorieën, en moeten daarom niet bij elkaar worden opgeteld.
In totaal stonden 70,1 miljoen mensen van 15–64 jaar in de EU in 2024 buiten de beroepsbevolking (Eurostat lfsa_pganws). Dat cijfer omvat studenten, mantelzorgers en anderen die niet op zoek zijn naar werk, en is dus op zichzelf geen maatstaf voor uitsluiting.
De dimensie van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
In de EU-27 ontvingen in 2023 12,6 miljoen mensen een arbeidsongeschiktheidsuitkering, volgens Eurostats statistieken over sociale bescherming (spr_pns_ben). Het cijfer heeft betrekking op alle leeftijden en op uitkeringen die als arbeidsongeschiktheidsuitkering worden geclassificeerd, waardoor nationale definities verschillen. Het EU-totaal is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven (12,7 miljoen in 2020, 12,6 miljoen in 2023), maar de nationale trends lopen sterk uiteen:
- Stijgend aantal uitkeringsgerechtigden: In Ierland steeg het aantal ontvangers van Disability Allowance van 120.587 eind 2015 naar 176.602 in het eerste kwartaal van 2026, een stijging van ongeveer 46% (CSO, tabel DSP02). In dezelfde periode bleef het aantal ontvangers van Invalidity Pension ongeveer gelijk (56.345 naar 55.702). Ook in Nederland is een duidelijke stijging te zien: gemiddeld 809.000 mensen ontvingen in 2024 een arbeidsongeschiktheidsuitkering, het hoogste niveau sinds het begin van de reeks in 2008 (CBS).
- Dalend aantal uitkeringsgerechtigden: Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in Finland is gedaald — volgens Eläketurvakeskus daalde het aantal ontvangers van een arbeidsongeschiktheidspensioen van ongeveer 218.000 in 2015 naar ongeveer 173.000 in 2025, een afname van circa 21%. Het aantal aanvragen voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in Zweden daalde aanzienlijk na een reeks hervormingen op het gebied van ziekte en arbeidsongeschiktheid vanaf 2006, die onder meer strengere toelatingscriteria voor arbeidsongeschiktheidspensioenen omvatten (OECD, 2020).
In de meeste OESO-landen zijn psychische aandoeningen de belangrijkste oorzaak geworden van nieuwe aanvragen voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, waarmee ze aandoeningen aan het bewegingsapparaat hebben ingehaald, en hun aandeel stijgt vrijwel overal (OECD, 2020).
Wat het bewijs zegt over oplossingen
Individual Placement and Support (IPS): Een systematische review uit 2023 van het Norwegian Institute of Public Health bundelde 28 gerandomiseerde onderzoeken, voornamelijk uit de VS en Europa. Hieruit bleek dat mensen met psychische aandoeningen die IPS ontvingen, ongeveer twee keer zo veel kans hadden op een baan als degenen die andere diensten ontvingen (relatief risico 2,02), al beoordeelde de review het vertrouwen in dit resultaat als laag.
De Europese strategie voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking
De Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021–2030 van de Europese Commissie roept de lidstaten op om uiterlijk in 2024 nationale doelstellingen vast te stellen voor het verhogen van de arbeidsparticipatie van mensen met een handicap en het verkleinen van de kloof met mensen zonder handicap. De Strategie stelt geen enkele EU-brede doelstelling in procentpunten vast.
In 2024 bedroeg de EU-brede arbeidsparticipatiekloof voor mensen met een handicap 24,0 procentpunten (Eurostat, hlth_dlm200). De omvang van deze kloof hangt sterk af van hoe een handicap wordt gemeten: in 2024 bedroeg deze 16,0 punten voor mensen met een lichte beperking en 45,5 punten voor mensen met een ernstige beperking (Eurostat, hlth_dlm200).
Het dichten van een kloof van deze omvang — die sinds het begin van Eurostats reeks in 2014 tussen 21 en 25 procentpunten is gebleven — zou aanhoudende beleidsinspanningen vergen op een schaal die in de meeste lidstaten nog niet zichtbaar is.
De wettelijke kaders zijn verbeterd, met name door de European Accessibility Act, die de lidstaten uiterlijk in juni 2022 in nationale wetgeving moesten hebben omgezet. Toch zijn de gemeten resultaten op het gebied van arbeidsparticipatie op EU-niveau niet verbeterd: de arbeidsparticipatiekloof voor mensen met een handicap bedroeg 23,1 procentpunten in 2021 en 24,0 in 2024 (European Commission, 2026).
Bronnen: Eurostat — werkloosheid (une_rt_a), onbenutte arbeidspotentieel (lfsi_sup_a), NEET (lfsi_neet_a, edat_lfse_20), bevolking naar arbeidsmarktstatus (lfsa_pganws), ontvangers van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (spr_pns_ben), arbeidsparticipatiekloof voor mensen met een handicap (hlth_dlm200, tepsr_sp200); Finnish Centre for Pensions, Statistics on pensioners in Finland (2026); CSO Ireland, tabel DSP02; CBS, De arbeidsmarkt in cijfers 2024; OECD, Sickness and disability systems (ECO/WKP(2020)9); Norwegian Institute of Public Health, IPS systematic review (2023); European Commission, Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021–2030 (COM(2021) 101) en Enhancing the strategy up to 2030 (COM(2026) 541).