Feiten: Werkstätten für behinderte Menschen in Duitsland
Wat zijn het?
Werkstätten für behinderte Menschen (WfbM) zijn werkplekken die voorbehouden zijn aan mensen met een beperking. Ze maken formeel deel uit van het Duitse revalidatiesysteem — niet van de arbeidsmarkt.
Hoeveel mensen werken daar?
Ongeveer 283.000 mensen (cijfers 2023). Het aantal steeg van 278.000 in 2014 naar een piek van 294.000 in 2019, voordat het licht daalde.
Wat verdienen ze?
Gemiddelde maandelijkse vergoeding: ca. €233 (2024). Dat komt neer op net geen €2 per uur.
Het Duitse wettelijke minimumloon (2026): €13,90 per uur.
Waarom geldt het minimumloon niet?
Werknemers in de werkplaats worden geclassificeerd in een "arbeidsachtige rechtsverhouding" (employee-like legal relationship), niet als gewone werknemers. Dit plaatst hen buiten het arbeidsrecht en de minimumloonwetgeving.
Wat zegt de VN?
In 2015 beval het VN-Comité CRPD aan om "sheltered workshops uit te faseren door middel van onmiddellijk afdwingbare uitstapstrategieën en tijdlijnen" ("phasing out sheltered workshops through immediately enforceable exit strategies and timelines"). In zijn evaluatie van 2023 bekritiseerde het opnieuw het hoge aantal mensen in werkplaatsen en het lage overstappercentage, en riep het op tot een tijdgebonden actieplan voor de overgang naar de open arbeidsmarkt.
Wat is het overstappercentage?
Slechts ongeveer 0,35% van de werkplaatswerknemers stroomde in 2019 door naar de open arbeidsmarkt (BMAS-onderzoek, 2023).
Wat gebeurt er nu?
- De aflevering "Grundi-Gate" van ZDF Magazin Royale (mei 2026) trok veel publieke aandacht voor de beloning in werkplaatsen
- Burgerrechtenorganisatie GFF steunt een rechtszaak over het minimumloon bij de arbeidsrechtbank van Münster
- BMAS sloot in mei 2026 een dialoogproces tussen Rijk, deelstaten en gemeenten over Eingliederungshilfe af; de beloning in werkplaatsen kwam daarbij niet specifiek aan bod
- BAG WfbM (brancheorganisatie) heeft twee hervormingsmodellen voorgesteld: een basisinkomenmodel en een werknemersstatusmodel met minimumloon
- De 1.037 Duitse Inklusionsunternehmen gaven in 2024 werk aan 29.770 mensen, van wie 13.576 met een ernstige beperking, op de open arbeidsmarkt
Bronnen
- Deutscher Bundestag (hib 540/2025) — Beschäftigtenzahl in Werkstätten für behinderte Menschen: https://www.bundestag.de/presse/hib/kurzmeldungen-1117474
- BAG WfbM / BMAS — Durchschnittliche monatliche Arbeitsentgelte 2022–2024: https://bagwfbm.de/wp-content/uploads/2026/03/Durchschnittliche_Arbeitsentgelte_2022_2024.pdf
- GFF — Werkstätten für behinderte Menschen: Gerechtigkeit statt Almosen: https://freiheitsrechte.org/themen/soziale-teilhabe/werkstaetten
- Bundesregierung — Mindestlohn 2026 auf 13,90 Euro erhöht: https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/mindestlohn-steigt-2391010
- UN CRPD Committee — Concluding observations on Germany (2015): https://arbeitsmarkt-und-sozialpolitik.verdi.de/++file++557eab38ba949b58e30022c8/download/2015%20UNITED%20NATIONS%20-INT_CRPD_COC_DEU_20186_E.pdf
- UN CRPD Committee — Concluding observations on Germany (2023): https://www.gemeinsam-einfach-machen.de/GEM/DE/AS/UN_BRK/Staatenpruefung/Zweite_Staatenpruefung/CRPD.pdf?__blob=publicationFile&v=2
- BMAS Forschungsbericht 626 (2023) — Entgeltsystem in Werkstätten: https://www.bmas.de/SharedDocs/Downloads/DE/Publikationen/Forschungsberichte/f626-entgeltsystem-wfbm.pdf
- BAG WfbM — Stellungnahme zur Sendung „ZDF Magazin Royale" vom 8. Mai 2026: https://bagwfbm.de/2026/05/11/stellungnahme-der-bag-wfbm-zur-sendung-zdf-royale-vom-08-05-2026/
- BMAS — Abschluss des Dialogprozesses Eingliederungshilfe: https://www.bmas.de/DE/Service/Presse/Meldungen/2026/abschluss-des-dialogprozesses-eingliederungshilfe.html
- bag if (Bundesarbeitsgemeinschaft Inklusionsfirmen) — Inklusionsunternehmen in Zahlen: https://bag-if.de/integrationsunternehmen-in-zahlen/