Het flexjobsysteem van Denemarken: een omvangrijke regeling voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking — en de grenzen ervan
Een systeem gebouwd op inclusie
Denemarken heeft zijn architectuur voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking opgebouwd rond een fundamentele toezegging: dat mensen met een verminderde arbeidscapaciteit die willen werken, dat ook moeten kunnen, waarbij een publieke subsidie de kloof overbrugt tussen wat ze kunnen presteren en een loon.
De vlaggenschip-uitwerking van deze toezegging is de flexjob — een baan waarbij de werkgever alleen betaalt voor het werk dat daadwerkelijk wordt verricht, terwijl de gemeente daarbovenop een loonaanvulling betaalt. Volgens het Ministerie van Arbeid omvatte de flexjobregeling — inclusief mensen die goedgekeurd zijn voor een flexjob maar nog op een plek wachten — in 2023 net geen 110.000 voltijdspersonen, een record, gebaseerd op gegevens van Jobindsats.dk.
Hoe flexjobs werken
Een flexjob wordt door de gemeente toegekend aan mensen van wie de arbeidscapaciteit blijvend en substantieel verminderd is. Belangrijkste kenmerken:
- Telkens vijf jaar: Een flexjob wordt steeds voor vijf jaar toegekend. Mensen boven de 40 die na hun eerste toekenning van vijf jaar nog steeds aan de voorwaarden voldoen, krijgen een permanente flexjob; voor mensen onder de 40 herbeoordeelt de gemeente de geschiktheid voordat elke periode afloopt
- Loonsplitsing: De werkgever betaalt loon voor het werk dat daadwerkelijk is verricht; de gemeente betaalt een flexjob-loonsubsidie (fleksløntilskud) rechtstreeks aan de werknemer, die afneemt naarmate het inkomen stijgt. Loon en subsidie samen mogen het voltijdsloon voor de functie niet overschrijden
- Gewone voorwaarden: Loon en arbeidsvoorwaarden volgen de relevante collectieve arbeidsovereenkomst waar van toepassing
De hervorming van de arbeidsongeschiktheidsuitkering en flexjobs — overeengekomen door een brede parlementaire meerderheid in 2012 en van kracht vanaf 1 januari 2013 — bracht twee belangrijke wijzigingen in de regeling aan:
1. Geen minimumaantal uren — er is niet langer een ondergrens voor het aantal uren dat iemand moet kunnen werken in een flexjob, waardoor mensen met zeer weinig arbeidscapaciteit een flexjob van slechts een paar uur per week kunnen hebben (mits zij hun capaciteit binnen een redelijke termijn kunnen ontwikkelen)
2. Subsidie aan de werknemer, niet aan de werkgever — het oude systeem van terugbetalingen aan werkgevers werd vervangen door een subsidie die de gemeente rechtstreeks aan de werknemer betaalt en die wordt aangepast aan het feitelijke loon
Behoudflexjobs (fastholdelsesfleksjob) — flexjobs bij iemands bestaande werkplek — vereisen als hoofdregel ten minste 12 maanden voorafgaand dienstverband daar onder de zogeheten sociale hoofdstukken van collectieve arbeidsovereenkomsten of op bijzondere voorwaarden.
Het aantal gevallen is sinds de hervorming aanzienlijk gegroeid: het aantal voltijdspersonen in de flexjobregeling steeg tussen 2013 en 2023 met 40.000. Het Ministerie van Arbeid brengt deze groei in verband met de hervorming, die flexjobs met weinig uren mogelijk maakte en tegelijkertijd de toegang tot de arbeidsongeschiktheidsuitkering beperkte (zie hieronder).
Werkgelegenheidsresultaten: het ongemakkelijke bewijs
De centrale vraag is of flexjobs werkgelegenheid opleveren die anders niet zou hebben bestaan — met andere woorden, of de regeling netto arbeidsmarktinclusie creëert dan wel voornamelijk werkgelegenheid subsidieert die toch al zou zijn ontstaan (deadweight), of niet-gesubsidieerde werknemers verdringt (substitutie).
Een van de meer rigoureuze evaluaties — Datta Gupta, Larsen & Thomsen, "Do wage subsidies for disabled workers result in deadweight loss? – evidence from the Danish Flexjob scheme" (Aarhus University, Department of Economics and Business Economics, Working Paper 2013-24) — onderzocht de regeling zoals die vóór de hervorming van 2013 werkte, toen werkgevers de terugbetaling ontvingen. Het onderzoek gebruikte een verlaging in 2002 van de terugbetaling aan overheids(rijks)werkgevers, terwijl gemeentelijke en regionale werkgevers hetzelfde tarief behielden. Na de verlaging creëerden rijkswerkgevers minder flexjobs, en het aandeel nieuwe flexjobs dat terechtkwam bij werknemers die bij dezelfde werkgever vanuit een gewone baan werden behouden, in plaats van bij nieuwe aanwervingen, was twee keer zo groot als zonder de hervorming het geval zou zijn geweest. De auteurs omschrijven dit als aanzienlijke substitutie tussen "insiders" en "outsiders" — al geeft het artikel geen eenduidig economiebreed deadweight-cijfer voor het programma als geheel.
De schaduw van de arbeidsongeschiktheidsuitkering
Flexjobs bestaan naast — en wisselwerken met — de arbeidsongeschiktheidsuitkering (førtidspension). In december 2024 ontvingen 245.000 mensen die in Denemarken woonden førtidspension, tegenover 239.000 in januari 2024 (Statistics Denmark) — met een bijzonder snelle groei onder ontvangers onder de 40 jaar in de afgelopen jaren.
De hervorming van 2013 beperkte de toegang tot førtidspension en vergemakkelijkte de toegang tot flexjobs, met de uitdrukkelijke bedoeling dat zo min mogelijk mensen op een arbeidsongeschiktheidsuitkering zouden terechtkomen. Volgens het Ministerie van Arbeid heeft dit geleid tot meer mensen in flexjobs.
Wat het bewijs ondersteunt
Ondanks de beperkingen van flexjobs heeft het Deense beleid voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking enkele werkelijk evidence-based sterke punten:
IPS in Denemarken: Individual Placement and Support werd van 2012 tot 2018 getest in een gerandomiseerde studie onder 720 mensen met een ernstige psychische aandoening in Kopenhagen/Frederiksberg, Odense en Silkeborg. De studie vergeleek standaard-IPS, IPS versterkt met cognitieve remediatie en training in werkgerelateerde sociale vaardigheden (IPSE), en de standaard Deense arbeidsrevalidatie. Over een follow-up van 30 maanden had 65% van de IPS-groep en 65,1% van de IPSE-groep op enig moment een reguliere baan of opleiding gehad, tegenover 52,7% in de groep met standaardzorg. Als alleen reguliere werkgelegenheid wordt meegeteld, waren de cijfers 46,5% voor IPS tegenover 35,1% voor standaardzorg — een duidelijk voordeel voor IPS, zij het bescheidener dan koppen soms suggereren, en de versterkte variant voegde niets toe aan standaard-IPS.
Vroege interventie: Onder Denemarkens sygedagpenge (ziekte-uitkering)-systeem neemt het jobcentrum vóór het einde van de 8e week van de ziekteperiode contact op met mensen met ziekteverzuim, met doorlopende opvolgingsgesprekken voor wie langdurig ziek is.
Het fiscale plaatje
InkludX's eigen schatting, gebaseerd op ESSPROS-gegevens van Statistics Denmark, stelt dat Denemarken 13,6 miljard euro (DKK 101,8 miljard) in 2024, of 3,4% van het bbp uitgeeft aan arbeidsongeschiktheids- en ziekte-uitkeringen — waarvan de arbeidsongeschiktheidsuitkering (førtidspension) 7,3 miljard euro voor haar rekening neemt en de ziekte-uitkering (sygedagpenge) 2,0 miljard euro. Dit is exclusief gederfde belastinginkomsten, zorgkosten, maatschappelijke ondersteuning en de kosten van arbeidsmarktprogramma's, en dekt dus niet de volledige publieke kosten van de flexjobregeling.
Het Deense voorbeeld is tegelijkertijd een voorbeeld van ambitie — een samenleving die heeft besloten werknemers met een verminderde capaciteit te onderhouden in plaats van hen in armoede te laten wegzakken — en een waarschuwend verhaal over de grenzen van loonsubsidies als primair inclusie-instrument.
De weg vooruit
Het Deense akkoord van april 2025 over de hervorming van het werkgelegenheidsbeleid (Aftale om reform af beskæftigelsesindsatsen) reserveert jaarlijks een extra DKK 100 miljoen in 2026–2035, en DKK 150 miljoen per jaar vanaf 2036, om IPS en een verwant jongereninitiatief uit te breiden. Het akkoord maakt ook een einde aan de verrekening van de flexjob-loonsubsidie met de staats-, senioren- of arbeidsongeschiktheidsuitkering van een partner, en schaft de verplichting voor gemeenten af om revalidatieteams in te richten voor flexjob- en arbeidsongeschiktheidszaken.
Op basis van bovenstaand bewijs valt er veel voor te zeggen om het accent te verleggen van loonsubsidies alleen naar begeleide plaatsing met jobcoaching zoals IPS — terwijl flexjobs behouden blijven als vangnet voor mensen met ernstige beperkingen van de arbeidscapaciteit.
Bronnen: Ministerie van Arbeid, Status på arbejdsmarkedet, oktober 2024 (gebaseerd op Jobindsats.dk); sundhed.dk, Lægehåndbogen: Fleksjob, 2024; STAR, Fleksløntilskud, 2026; Datta Gupta, Larsen & Thomsen, "Do wage subsidies for disabled workers result in deadweight loss? – evidence from the Danish Flexjob scheme," Aarhus University Working Paper 2013-24; Statistics Denmark, Folke- og førtidspension 2024 (april 2025); Christensen et al., "30-Month Follow-Up of Individual Placement and Support (IPS) and Cognitive Remediation for People with Severe Mental Illness," Psychiatry Journal, 2023; Djøf, Hvis du bliver syg; Aftale om reform af beskæftigelsesindsatsen, april 2025; InkludX, Fiscal cost of labour exclusion: Denmark.